Ιστορία του Γερανίου

Οι Βενετοί δεν παρέλειψαν σε αρχειακό έγγραφο,να το χαρακτηρίσουν (BUONO AQUA). Απο ψηλά η θεα είνε εξαίσια. Οι κάτοικοι απολαμβάνουν ανοικτόν ορίζοντα προς παντού.


Ιστορία


Το Ρεθυμνιακό «Γεράνι» γνώρισε δραματικές εποχές, στους καιρούς της κατακτημένης Κρήτης. Επί Ενετών ήταν σημαντικός Φρουριακός Σταθμός, ανάμεσα στεριά και θάλασσα και αυτή ήταν ακριβώς η ιδιαιτερότητά του, συγκριτικά με άλλα χωριά' δηλαδή, ότι απλωνόταν και στην ορεινή περιοχή και στα παραθαλάσσια. Τις σκοπιές του εκεί στα παράκτια, τις επάνδρωναν, νύχτα μέρα τα μέσα χωριά, βάσει ειδικού Φρουριακού Συστήματος, όπως φανερώνει η πολύτιμη Φρουριακή Έκθεση, που ήδη αναφέραμε, αλλά και όπως εκθέτομε αναλυτικότερα. Στην παραλία του ήταν και ο μικρός όρμος, όπου προσορμίζονταν, κατά καιρούς, διάφορα καράβια, από τα χρόνια των Βυζαντινών, ύστερα των Ενετών και τέλος των Τούρκων, όπως και στα Πειρατικά. Εκτενέστερη είναι η Ιστορία αυτού του χωριού, στην εποχή της Ενετοκρατίας. Αναγράφεται βέβαια στις Απογραφές του 160υ ως και του 170υ αl. καθώς και στους Χάρτες εκείνων των καιρών, το ίδιο αυτό χωριό, ΅ε την περιπετειώδη ιστορία των κατοίκων του, με τις φοβερές συνέπειες των επιδρομών, άλλοτε των βάρβαρων κατακτητών και άλλοτε των άγριων πει­ρατών. Πραγματικά αυτή η ξεχασμένη ιστορία έχει τόσο ενδιαφέρον, ώστε από την προαναφερόμενη Ενετική Έκθεση, αφού μεταφράσαμε στα ελληνικά ορισμένα στοιχεία, ιδίως για το χωριό «Γεράνι» τα περιλάβαμε, εδώ, στοχεύοντας στην πληρέστερη ενημέρωση των αναγνωστών μας.


Οι πρώτοι κάτοικοι


Οι Μαυροράσσιδες ήταν οι πρώτοι που κατοίκησαν το Γεράνι. Επρόκειτο για μια οικογένεια από 150 μέλη που έχτισαν το χωριό σε 5 γειτονιές οι οποίες και σήμερα διακρίνονται σαν ένας τεράστιος κύκλος. άλλοτε τα σπίτια τους ήταν τόσο κοντά, σχεδόν εφάπτονταν μεταξύ τους που μπορούσες να πας από το ένα στο άλλο από την ταράτσα. Τεράστιο πρόβλημα πρέπει να ήταν η έλλειψη νερού, κάτι που ακόμα αφήνει αναπάντητο το ερώτημα: αφού το έδαφος ήταν πετρώδες, άγονο, ξηρό, άνυδρο γιατί διάλεξαν το μέρος αυτό να κτίσουν το χωριό. Η πιθανότερη απάντηση είναι η θάλασσα. Το φυσικό δηλαδή και απάνεμο λιμάνι, το Καμάρι που προσφερόταν για την ανάπτυξη του θαλάσσιου εμπορίου. Η οικογένεια των Μαυροράσσιδων ξεκληρίστηκε από επιδημία χολέρας που ανάγκασε τους κατοίκους να αφήνουν «τα κλειδιά στις πόρτες» και να κατεβαίνουν στις σπηλιές της παραλίας για να πεθάνουν. Ανθρώπινα οστά υπάρχουν ακόμα και σήμερα στις δεκάδες σπηλιές του Καμαριού. (Διήγηση στον γράφοντα από τη διδασκάλισσα κα. Ειρήνη Παπαδάκη στις 2 - 4 - 89).


ΤΟ ΧΩΡΙΟ «ΓΕΡΑΝΙ» ΕΠΙ ΕΝΕΤΩΝ


Σκοπιές της περιοχής. Πριν από αιώνες το ίδιο χωριό ήταν κοντινότερα στη θάλασσα, αλλά εξαιτίας των κινδύνων από τους πειρατές, όπως μαρτυρεί η τοπική παράδοση, αποσύρθηκε, εκεί, που σήμερα βρίσκεται Επανερχόμενοι στις ειδήσεις της Ενετικής Έκθεσης, συγκεκριμένα γι' αυτό το χωριό, παρατηρούμε, ότι στήριζε τρεις Σκοπιές. Η έκθεση αναΦέρει, ιδιαίτερα για κάθε μία Σκοπιά: Παναγία στο Γεράνι: Η Σκοπιά είναι στην αριστερή πλευρά του μικρού κόλπου. Απέχει μισό μίλι από το Γεράνι και μισό από τον Πύργο. Εκεί είναι Εκκλησία της Παναγίας. Εκεί υπάρχουν δύο πηγές που προσΦέρουν καλό νερό. Σε καιρό νηνεμίας μπορούν, να προσορμισθούν καράβια και ευκολία (οι επιβαίνοντες) ν' αποβιβαστούν στην ξηρά. Εδώ έχει εγκατασταθή ο Ιταλός Αρχηγός του Διαμερίσματος, έχει ανώτατο πρόσταγμα στη Φρούρηση και την Εποπτεία των Σκοπιών όλων και κρατεί τα «κλειδιά». Σχισομούρι: Είναι σε κορφή, επάνω από ακρωτήρι, εκεί, όπου κατα­λήγει ο κόλπος. Επανδρώνεται από το Γεράνι GRATACASA: Βρίσκεται πάνω από τη θάλασσα, σε ακρωτήρι, χαμηλότερα τού «Κόρακα» ... Επανδρώνεται από το Γεράνι. Όπως το Γεράνι, έτσι και τα άλλα τρία χωριά Καρωτή, Κούφη, Αρχοντική ήταν υπόχρεα στην επάνδρωση των Σκοπιών, που αναφέραμε. Εκτός αυτού, προσλαμβάνονταν κάτοικοί τους και σ' άλλες υπηρεσίες, όπως και σε αγγαρείες, σαν ναύτες στα κάτεργα, κωπηλατώντας ή φροντίζοντας για τους πολεμικούς εξοπλισμούς των Βενετσιάνικων καραβιών, που πότε για ειρηνικού ς και πότε για πολεμικούς σκοπούς, διέσχιζαν τις θάλασσες. Εποχή Τουρκοκρατίας: Υπαγόταν στο Δήμο Ατσιπόπουλου και είχε 181 Χριστιανούς και 31 Τούρκους.


purgos smΟ ΠΥΡΓΟΣ ΤΟΥ ΓΕΡΑΝΙΟΥ


Το πιο σημαντικό Κτίσμα της Μεσαιωνικής Οχυρωματικής του 'Γερανίου» άσκησε σπουδαίοΦρουριακό ρόλο, με τις διασυνδέσεις του, με τις διάφορες Σκοπιές της πιεριοχής. Στην εποχή της Ενετοκρατίας, ο τριώροφος αυτός Πύργος έδινε κι έπαιρνε Φωτεινά Σήματα Στρατιωτικών στόχων, κατοπτεύοντας, λόγω της εξαίρετης θέσης του, εκεί ψηλά, ανάμεσα ξηρά και θάλασσα. Από Αρχιτεκτονική άποψη πρέπει, να ήταν από τους ωραιότερους Πύργους όλης της Κρήτης. Παλαιότεροι κάτοικοι, που τον θυμούνται, ξέρουν ότι με τα πρώτα δείγματα κατάρρευσης, γκρεμίστηκαν, οι δύο ψηλότεροι όροφοι κι έμεινε μόνο ο πρώτος. Αυτά, μέσα τον 20 αι. Εξαιτίας των παραπάνω συνθηκών διάλυσης τέτοιου μνημείου, μεγάλη ήταν η χαρά μας, όταν αντικρύσαμε πιστή ολοζώντανη φωτογραφία του ιστορικού αυτού Πύργου, όταν ήταν ακόμη ακέραιος!( Η ωτογραφία είναι του ανεκτίμητου ερυνητή των Κρητικών Μνημείων . GEROLA.) Στο «Γεράνι» στη θέση του Πύργου, έμεινε το ομώνυμο Τοπωνύμιο ΠΥΡΓΟΣ».

 


Η θυσία του Γιώργου Ηλιακάκη


Στο Γεράνι γεννήθηκε ο Γεώργιος Ηλιακάκης, εκπαιδευτικός, ένας από τους πιο μορφωμένους Ρεθυμνίους του περασμένου αιώνα. Δολοφονήθηκε το 1896 σαν εξέχον μέλος της Ρεθυμνιώτικης κοινωνίας, από τους Τούρκους δυτικά του Δημοτικού Κήπου Ρεθύμνου, όπου και η ομώνυμος οδός. Επίσης ο πατέρας του Αντώνιος Ηλιακάκης, ο οποίος για να εκδικηθεί το θάνατο του γιου του έλαβε μέρος στη μάχη «Βιολι χαράκι» Ατσιπόπουλου το 1897 και συλληφθείς, λόγω ηλικίας, από τους Τούρκους, εσφαγιάσθη. Και οι δύο αναφέρονται στο Ηρώον του Πρινέ (άλλοτε έδρα της Κοινότητας Πρινέ - Γεράνι). Κατά τη μάχη στο Βιολίχαράκι μεταξύ των σφαγιασθέντων ήταν και οι Παπαλέξης από το Ατσιπόπουλο και ο Ψύλλος από τις Σαϊτούρες. Τις κεφαλές αυτών και του Αντωνίου Ηλιακάκη περιέφεραν στο Ρέθυμνο οι Τούρκοι

.
Ο Γερανιώτης ζωγράφος Αλέξlος Πετρίδης (19ος αl.).


Από την εξαίρετη μελέτη του πανεπιστημιακού καθηγητή Ν. Δρανδάκη, με τίτλο: «Αποδεικτικά Παρακαταθήκης Ιερών Σκευών και Αμφίων του 1841» (Κρητ. Χρον. 11 σ. 208 .. ) ενημερωνόμεθα για τα εξής σημαντικά γεγονότα του περασμένου αιώνα: Α) ότι Ιερά σκεύη και άμφια του Ι. Ναού της Παναγίας των Εισοδίων, της πόλεως του Ρεθέμνου, ανήκοντα σ' αυτήν από τους «κατά καιρόν αρχιερατεύσαντας Γεράσιμον Μαχεργιάτην και Γεράσιμον Καστρινόν» παρεδόθησαν για φύλαξη και με επιστροφή, στις 1Ο Απριλίου 1841, στο ζωγράφο Αλέξιο Πετρίδη, «εκ της κώμης Γεράνι», Β) ότι οι συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων του Ρεθέ΅νου, στα ΅έσα του περασ΅ένου αιώνα, ήταν τόσο ταραγμένες και επικίνδυνες, ώστε οι ίδιοι, να φροντίζουν για τη διαφύλαξη είτε ατομικών, είτε γενικότερα κοινών πολύτιμων αντικειμένων, όπως τα ως άνω εκκλησιαστικά σκέυη και άμφια, παραδίδοντάς τα, για Φύλαξη σε εκτιμητούς και έμπιστους ανθρώπους, που ζούσαν έξω από την πολύπαθη πόλη τους. Oτι από το χωριό «Γεράνι» κατάγεται ο αξιόλογος ζωγράφος Αλέξιος Πετρίδης, άγνωστος σήμερα, ακόμη και στους Ρεθεμνιώτες. Ο εκλεκτός βυζαντινολόγος Νικ. Δρανδάκης, στην ως άνω μελέτη του, περιλαμβάνει πολύτιμα στοιχεία, τόσο για την οικογένεια του Γερανιώτη ζωγράφου, όσο και για υπάρχοντα έργα του. Γενικότερα, η εμπεριστατωμένη ως άνω εργασία αποτελεί πολύτιμο κείμενο, καθώς και με τις σημειώσεις του ίδιόυ του συγγραΦέα, προσφέρει σπάνιες ειδήσεις για θέματα της Ρεθεμνιώτικης ζωής του περασμένου αιώνα, που δεν καταχωρούνται σε κανένα ιστορικό κείμενο


Ο Καπετάν Αποστόλης


Ο Καπετάν Αποστόλης έζησε στο Γεράνι την περίοδο προς το τέλος της Τουρκοκρατίας και έμεινε στην ιστορία για την δράση του εναντία στους Τούρκους. Χαρακτηριστικά αναφέρεται σε διάφορες πηγές ότι αυτός και η ομάδα του που ήταν ο Νικόδημος (Σιλβερής) από την Ασή Γωνιά και Μπίρης από το Ζουρίδη, ήταν ο φόβος και ο τρόμος των Τούρκων. Κατά όπως συνήθιζαν οι Τούρκοι εκείνη την εποχή, έπαιρναν τα ζωντανά των ελλήνων για να τους οδηγήσουν στην ανέχεια και την εξαθλίωση. Ο Καπετάν Αποστόλης και οι ομάδα του,εκλέβαν τα πρόβατα από τους Τούρκους, σκότωναν τους βοσκούς και μοίραζαν τα ζώα στους φτωχούς έλληνες. Τα παραπάνω είναι μόνο ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα δράσης της αντάρτικης ομάδας που είχε συστήσει ο Θρυλικός Καπεταν Αποστόλης, ο οπιος έφυγε άδοξα αφού έπεσε θύμα δολοφονίας μετά την απελευθέρωση, από συγχωριανό του για κτηματικές διαφορές.